Nhân vật - Sự kiện
Chỉnh đốn Đảng, đọc sử xưa ngẫm chuyện nay

 

"Sau hơn nửa thiên niên kỷ, quan điểm và chủ trương biện pháp cách tân chế độ quan lại vua Lê Thánh Tông vẫn mang tính thời sự nóng hổi đối với hiện t́nh của Việt Nam", luật sư Lê Đức Tiết viết.

Góp ư cho Nghị quyết trung ương 4, luật sư Lê Đức Tiết (Phó chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban trung ương MTTQ) gửi VnExpress bài viết với mong muốn Nghị quyết nhanh chóng thâm nhập và phát huy tác dụng với cuộc sống.

"Quan có đức, có tài th́ nước thịnh.

Quan kém đức, bất tài là thềm, bậc dẫn đến họa, loạn"

Suốt trong 38 năm trị v́, vua Lê Thánh Tông (1460-1478) thường nhắc đi nhắc lại câu nói trên để răn dạy các quan. Không dừng lại ở lời nói, ông c̣n luôn suy nghĩ, t́m ṭi đề ra những chủ trương, chính sách, biện pháp mang tính hệ thống để thực thi quan điểm đă nêu vào cuộc sống. Có thể phân loại các chủ trương, chính sách của ông thành 4 lĩnh vực: Đào tạo, tuyển dụng; Bổ nhiệm; Bồi dưỡng, đăi ngộ; Thanh tra, kiểm tra, giám sát.

Về đào tạo, tuyển dụng quan lại: Dưới thời Lê Thánh Tông trường tư được phép mở tự do. Đều đặn ba năm một lần, vương quốc tổ chức thi hương, thi hội và thi đ́nh. Thí sinh không bị hạn chế về độ tuổi, về thành phần xuất thân. Trong 38 năm trị v́, vua Lê Thánh Tông đă tổ chức được 12 khoa thi, đào tạo được 501 tiến sĩ, bằng một nửa số tiến sĩ của ba triều đại Lư, Trần, Hồ cộng lại (1000 tiến sĩ) trong 398 năm.

Dưới thời Lê Thánh Tông mọi quan lại đều là những người vừa có học lại vừa có đức. Người ứng thi, trước hết, phải được xă quan chứng nhận là người có lễ giáo. Những kẻ điêu ngoa, gian xảo, bất kính, bất hiếu, bất trung, bất mục, dù văn hay, chữ tốt, đều bị loại. Với những người đă thi đỗ, nếu bị tố cáo và đă được điều tra xác thực là người vô hạnh th́ cũng bị loại bỏ khỏi quan trường.

Bổ nhiệm quan lại: Người đỗ thi hương, thi hội được bổ làm xă quan hoặc làm lại cấp huyện. Người đỗ thi đ́nh th́ được bổ làm quan cấp huyện, cấp tỉnh hoặc quan trong triều. Những người được bổ làm quan phải qua ba năm thí chức (tập sự). Trong ba năm thí chức, họ chỉ được hưởng 1/3 tiền lương. Sau ba năm thí chức, nếu được công nhận là xứng chức th́ được cấp giấy bổ nhiệm chính thức và được hưởng đầy đủ các quyền lợi.

Được coi là xứng chức khi trong hạt trị nhậm đạt được ba yêu cầu: 1) Dân số tăng; 2) Dân sống sung túc; 3) Phong tục, lễ giáo trong dân thuần hậu. Nếu dân trong hạt bỏ đi, trộm cướp nổi lên, thú dữ về quấy phá, phong tục kiêu bạc th́ quan trị nhậm bị coi là không xứng chức, bị băi chức, trở lại làm dân thường.

Bồi dưỡng, đăi ngộ quan lại: Dưới thời vua Lê Thánh Tông có lệ khảo thi và khảo khóa. Khảo thi là khảo xét kiến thức. Cứ ba năm một lần, tất cả quan đương chức đều phải dự khảo thi. Không một ai được miễn trừ. Ngay cả Lương Thế Vinh, người đỗ đệ nhất trạng nguyên năm 1463, khi làm quan có lần dự khảo thi đă làm thơ phạm luật. Ông bị vua trách mắng. Người đỗ trong các kỳ khảo thi được tiếp tục giữ chức. Nếu không đỗ th́ bị phạt hoặc bị băi chức.

Khảo khóa là đánh giá năng lực thực hành. Đều đặn, ba năm một lần, mọi quan lại đều phải qua khảo khóa. Quan trị nhậm đạt được ba tiêu chí xứng chức th́ được tiếp tục giữ chức và được khen thưởng. Suốt ba kỳ khảo khóa, trong 9 năm, viên quan nào được công nhận là xứng chức th́ được đề bạt lên cấp cao hơn. Người có thành tích xuất sắc th́ sẽ được ban thưởng hậu và được tăng phẩm hàm, chức tước sớm hơn.

Quan lại dưới thời Lê Thánh Tông được hưởng lương bằng tiền đồng và lương bằng ruộng đất (lương điền). Khi về hưu, điền lương trả lại cho nhà nước. Viên quan nào khi tại chức không t́ vết ǵ, tùy theo chức tước, phẩm hàm, khi về hưu, được nhà vua cấp cho một số ruộng đất gọi là đất dưỡng liêm. Khi qua đời, con cháu được giữ lại làm ruộng tư dùng vào việc cúng giỗ người đă khuất. Với những viên quan bị băi chức th́ họ mất tất cả.

Với hai h́nh thức khảo thi và khảo khóa và chính sách đăi ngộ, dưỡng liêm thỏa đáng, vua Lê Thánh Tông đă khơi dậy một phong trào thường xuyên học tập nâng cao kiến thức và rèn luyện đạo đức trong bá quan. Không một ai dám nghĩ rằng mỗi khi đă được bổ làm quan th́ họ sẽ làm quan suốt đời.

Thanh tra, kiểm tra, giám sát quan lại: Vua Lê Thánh Tông đă đặt ra 7 điều cấm đối với quan lại: Cấm đưa quan lại về trị nhậm tại quê quán; Cấm quan lại lấy vợ, nàng hầu là người địa phương nơi trị nhậm; Cấm quan lại kết làm thông gia với người địa phương nơi trị nhậm; Cấm quan lại tậu đất, nhà tại địa phương nơi trị nhậm; Cấm quan lại vay tiền của dân hay cho dân vay tiền; Cấm lấy người địa phương làm cấp phó cho ḿnh; Cấm những người có quan hệ ruột thịt cùng làm quan trong cùng nhiệm sở, cùng địa phương, cùng thời gian với nhau.

Trong Bộ luật Hồng Đức (BLHĐ) có rất nhiều điều quy định về tội của quan chức. Trong tổng số 722 điều của BLHĐ có đến 40/722 điều = 5% có nội dung trừng trị tội tham nhũng, lạm quyền trong quan lại.

Để bảo đảm cho luật pháp được chấp hành một cách nghiêm minh, vua Lê Thánh Tông đặt ra hai hệ thống kiểm tra: Hệ thống các Khoa; Hệ thống các quan Ngự sử đài.

- Hệ thống các Khoa có nhiệm vụ giám sát công việc của các bộ, bao gồm: Lại khoa, Hộ khoa, Công khoa, Lễ khoa, Binh khoa và H́nh khoa. Trong Dụ hiệu định quan chế - sắc luật về cải cách quan lại, vua Lê Thánh Tông quy định: “Lại bộ thăng bổ nhầm người th́ Lại khoa được phép bác bỏ; Lễ bộ nghi chế không hợp lệ th́ Lễ khoa được phép hặc tâu…”. Đối tượng giám sát các Khoa là công việc của các Bộ.

- Hệ thống các quan Ngự sử bao gồm các quan Ngự sử ở kinh đô và các quan Ngự sử ở các tỉnh. Nhiệm vụ của các quan Ngự sử được xác định là để “hặc tâu các quan làm bậy, soi xét ẩn khuất cho dân”. Mọi hành vi vi phạm của quan chức đều gây ra oan khuất cho dân. Vua Lê Thánh Tông quả là vị vua thấu hiểu nỗi khổ của dân. Ông bắt buộc các quan Ngự sử phải gắn việc phát hiện sai phạm của quan chức cùng với việc cứu vớt dân ra khỏi oan ức do quan lại gây ra.

Vua Lê Thánh Tông đặt ra lệ nếu quan Bộ làm sai mà quan Khoa không phát hiện ra, hoặc có quan tham nhũng, ức hiếp dân mà quan Ngự sử không biết th́ quan khoa, quan ngự sử bị coi là không xứng chức. Quan trưởng dù không biết cũng phải bị xử phạt tội như quan phó hoặc cấp dưới làm bậy, nhưng được xử phạt kém một bậc.

Với hệ thông kiểm tra giám sát đă nêu, h́nh ảnh và uy lực của vua hiện hữu khắp nơi. Trăm quan không một ai che mắt được vua điều ǵ.

Câu nói "Quan có đức, có tài th́ nước thịnh, quan kém đức, bất tài là thềm bậc dẫn đến họa, loạn" của vua Lê Thành Tông nêu ra cách đây hơn 500 năm. Sau hơn nửa thiên niên kỷ, quan điểm và những chủ trương biện pháp cách tân chế độ quan lại của ông, đến nay, vẫn mang tính thời sự nóng hổi đối với hiện t́nh của Việt Nam.

Bằng chứng rơ rệt nhất là nhân dân cả nước hoan nghênh Ban chấp hành Trung ương Đảng đă ban hành Nghị quyết trung ương 4 và đă triệu tập Hội nghị cán bộ toàn quốc học tập, quán triệt và triển khai thực hiện nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và loại trừ được t́nh trạng có một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên thoái hóa biến chất, điều mà vua Lê Thánh Tông gọi là “thềm bậc dẫn đến họa, loạn”.

Nhân dân rất mừng, nhưng cũng rất lo. Đảng đă nhiều lần nói đến nguy cơ thoái hóa của một bộ phận không nhỏ đảng viên, viên chức. Nhưng nguy cơ này đang diễn ra theo xu thế ngày càng phổ biến và trầm trọng hơn. Nhân dân thấy đă có sự nói thật, nói thẳng, nhưng rất phân vân v́ chưa thấy có sự làm thật, làm nghiêm. T́nh trạng bao che, nể nang nhau ở đâu cũng có, cấp nào cũng có.

Sẽ là tốt hơn khi đồng thời với những việc làm của Đảng, chính quyền cần ban hành kịp thời những chủ trương biện pháp của chính quyền. Để góp phần làm cho Nghị quyết trung ương chóng thâm nhập và phát huy tác dụng với cuộc sống, Nhà nước nên ban hành và kiên quyết áp dụng một số cải cách sau đây:

- Thực thi chế độ thi tuyển công chức một cách minh bạch, công khai thay cho chế độ tuyển chọn. Loại bỏ t́nh trạng con cháu bất tài mượn danh của cha ông làm thang trèo vào bộ máy quản lư của nhà nước.

- Nhà nước sớm công bố những điều cấm làm đối với công chức và đặt nó dưới sự kiểm tra, giám sát thực thi của toàn dân.

- Nhà nước công bố những tiêu chí cụ thể, có thể lượng giá được, làm cơ sở pháp lư để xét công nhận viên chức là người hoàn thành nhiệm vụ, nhằm khắc phục t́nh trạng khen thưởng tràn lan theo niên hạn, cấp chức.

- Bổ sung, sửa đổi những quy định về tội phạm của viên chức trong Bộ luật h́nh sự cho phù hợp với t́nh trạng phạm tội của viên chức trong hoàn cảnh đă có sự chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường.

- Cải tổ hệ thống tổ chức các ṭa án hành chính hiện nay theo hướng đảm bảo cho các ṭa này xét xử nhanh chóng và nghiêm các viên chức thoái hóa, biến chất. Xóa bỏ t́nh trạng viên chức bất lực, phạm lỗi nơi này th́ điều động lên giữ cương vị cao hơn ở nơi khác.

- Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng lănh đạo Nhà nước, cần đặt ra các biện pháp thực thi lời phát biểu của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng rằng Đảng không bó hẹp việc phê b́nh và tự phê b́nh trong nội bộ Đảng. Cần có những quy định pháp lư cụ thể để người dân giám sát việc tự phê b́nh, tố cáo những hành vi che giấu, gian lận, tham nhũng của những đảng viên có chức quyền.

Muốn cho nói đi đôi với làm trong đấu tranh pḥng chống sự thoái hóa về phẩm chất, năng lực trong đảng viên, viên chức, một mặt phải thực hành sâu rộng việc giáo dục, mặt khác, nhà nước phải kịp thời sửa đổi bổ sung các quy định pháp luật nhằm khuyến khích sự hướng thiện, cầu tiến bộ, đặt mọi viên chức vào t́nh thế thường trực đứng trước nguy cơ bị thải loại nếu không chịu thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện. Phải có những điều luật làm cho người muốn tham nhũng nhận thức được rằng nếu cố t́nh bước vào con đường phạm tội, th́ họ sẽ mất hết. Đó là những bài học mang tính bất biến mà vị vua anh minh Lê Thánh Tông, người đă sống và trị v́ vào giữa thế kỷ 15, đă để lại cho hậu thế chúng ta.

Luật sư Lê Đức Tiết

Theo: Vnexpress

 
«  Trở về  
Thảo luận của bạn
Họ và tên
Địa chỉ hòm thư
Ý kiến của bạn
Ảnh mã bảo vệ
Đổi mã bảo vệ ấn F5
Mã bảo vệ:
Ảnh mã bảo vệ toàn là ký tự ( không có số )

Danh sách thảo luân:

    Những tin bài khác:
         •  Người Nga nói thật về Chiến tranh Việt Nam
         •  Gặp mặt truyền thống Học viên VN tại HV Quân chính Lê Nin 02/11/2014 tại Hà Nội
         •  Học viện chính trị quân sự mang tên V.I. Lê - nin
         •  Đại tướng Nguyễn Chí Thanh nhân 100 ngày sinh
         •  Nhà chính trị đi trước nhà quân sự
         •  Bộ trưởng Phùng Quang Thanh thăm Đại tướng Vơ Nguyên Giáp
         •  Tướng Huỳnh Đắc Hương:
         •  Tṛ chuyện cùng vị tướng một đời với biển
         •  Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, những điều tôi biết
         •  Thiếu tướng Nguyễn Mạnh Hải

 
ictgroup.vn